Nizhny Novgorod: kremlin, cầu thang Chkalov và nơi Oka gặp Volga

Bảy giờ tối, bờ kè Fedorovsky. Mặt trời hạ dần xuống phía bên kia sông, nhuộm vàng cả một dải nước rộng mênh mông. Ngay dưới chân bạn, dòng Oka màu nâu sẫm chảy vào dòng Volga xanh xám, hai màu nước còn tách nhau một quãng rồi mới hoà làm một. Trên mỏm đất nơi hai sông gặp nhau, mái vòm vàng của một nhà thờ lớn bắt nắng lần cuối. Quanh bạn, người Nizhny Novgorod ngồi trên bậc đá, im lặng chờ hoàng hôn như chờ một buổi hoà nhạc.

Nizhny Novgorod (Нижний Новгород), cách Moscow khoảng 420 km về phía đông, là một trong những thành phố lớn nhất nước Nga nhưng lại ít được khách Việt biết đến. Thành phố có một kremlin gạch đỏ chưa từng bị kẻ thù chiếm, một cầu thang dài nhất nước Nga, một tuyến cáp treo vượt sông Volga và những con phố thương nhân đầy quán xá. Chỉ khoảng bốn giờ tàu nhanh từ Moscow, Nizhny Novgorod là lựa chọn rất hợp cho chuyến đi hai ngày, hoặc một chặng nghỉ trên hành trình dọc sông Volga.

Mục lục

1. Nizhny Novgorod, thành phố của hai dòng sông
2. Kremlin: đi trọn một vòng tường thành
3. Cầu thang Chkalov và bờ sông Volga
4. Strelka, nơi sông Oka gặp sông Volga
5. Phố Rozhdestvenskaya và phố đi bộ Bolshaya Pokrovskaya
6. Cáp treo qua sông Volga sang thành phố Bor
7. Ăn gì và mua gì ở Nizhny Novgorod
8. Gợi ý lịch trình
9. Thời điểm đẹp nhất để đi Nizhny Novgorod
10. Lưu ý dành cho du khách Việt
11. Câu hỏi thường gặp
12. Nơi hai dòng sông dạy ta chậm lại

Nizhny Novgorod, thành phố của hai dòng sông

Năm 1221, đại công tước Vladimir là Yury Vsevolodovich (Юрий Всеволодович), cháu nội của người sáng lập Moscow Yury Dolgoruky, cho dựng một pháo đài gỗ trên mỏm đồi nơi sông Oka gặp sông Volga. Pháo đài canh giữ biên giới phía đông của nước Nga cổ trước các bộ tộc Volga và người Bulgar. Tên thành phố nghĩa là "Thành mới ở vùng hạ", để phân biệt với Veliky Novgorod ở phía tây bắc.

Thành phố từng hai lần ghi dấu vào lịch sử nước Nga. Năm 1611, thương nhân Kuzma Minin (Кузьма Минин) kêu gọi người dân Nizhny Novgorod góp tiền, góp người lập đội dân binh, rồi cùng công tước Dmitry Pozharsky (Дмитрий Пожарский) giải phóng Moscow khỏi quân Ba Lan năm 1612. Lần thứ hai là thế kỷ 19, khi hội chợ lớn nhất nước Nga, Hội chợ Nizhny Novgorod (Нижегородская ярмарка), chuyển về đây từ năm 1817 và biến thành phố thành "túi tiền của nước Nga". Thời Liên Xô, thành phố mang tên nhà văn Maxim Gorky, sinh ra tại đây, từ năm 1932 đến năm 1990.

Người Việt nào từng đứng ở ngã ba Bạch Hạc, nơi sông Lô và sông Đà đổ vào sông Hồng, sẽ hiểu cảm giác ở Nizhny Novgorod: một thành phố sinh ra từ chỗ gặp nhau của hai dòng nước, và mọi góc nhìn đẹp nhất đều hướng về phía ấy.

Kremlin: đi trọn một vòng tường thành

Kremlin Nizhny Novgorod (Нижегородский кремль) được dựng bằng gạch vào đầu thế kỷ 16, thay cho tường gỗ và tường đá trắng cũ, trên những sườn đồi dốc nhìn xuống chỗ hai sông gặp nhau. Vòng tường dài khoảng 2 km nối 13 tháp canh, mỗi tháp một tên: tháp Dmitrievskaya là cổng chính, tháp Taynitskaya từng có lối ra bí mật lấy nước, tháp Koromyslova gắn với truyền thuyết về một cô gái gánh nước bị chôn dưới chân tháp. Các tài liệu địa phương nhấn mạnh rằng pháo đài này chưa từng bị kẻ thù chiếm được.

Điều đặc biệt nhất là bạn có thể đi trên đỉnh tường. Lối đi chiến đấu có mái che chạy gần trọn vòng kremlin, lên xuống theo sườn đồi, chênh lệch độ cao như một toà nhà nhiều tầng; đi hết khoảng một tiếng rưỡi. Từ các lỗ châu mai, sông Volga hiện ra từng khung một như những bức tranh treo tường.

Bên trong kremlin là Nhà thờ Tổng lãnh thiên thần Mikhail (Михайло-Архангельский собор), nơi an táng Kuzma Minin, Bảo tàng Mỹ thuật Nizhny Novgorod trong dinh phó thống đốc, toà Arsenal nay là trung tâm nghệ thuật đương đại, và một dãy xe tăng, pháo thời Thế chiến II trưng bày ngoài trời. Khuôn viên mở cửa tự do; phần đi trên tường và các bảo tàng mua vé riêng, phần lớn nghỉ thứ Hai.

Cầu thang Chkalov và bờ sông Volga

Từ tượng đài phi công Valery Chkalov (Валерий Чкалов) cạnh tháp Georgievskaya, Cầu thang Chkalov (Чкаловская лестница) đổ xuống bờ sông Volga theo hình số 8 khổng lồ. Cầu thang được khởi công năm 1943 sau chiến thắng Stalingrad và khánh thành năm 1949, ban đầu từng được định đặt tên là "cầu thang Stalingrad". Con số bậc là đề tài người Nizhny Novgorod thích đố khách: nếu tính cả hai nhánh vòng của số 8 thì có 560 bậc, còn đi thẳng một bên từ dưới lên chỉ có 442 bậc. Ai đếm thử cũng thường ra một con số khác.

Lời khuyên của chúng tôi: đi xuống thay vì đi lên. Vừa xuống vừa ngắm sông, dừng ở hai khoảng sân giữa chừng để chụp ảnh, mất khoảng hai mươi phút. Dưới chân cầu thang là bờ kè Nizhne-Volzhskaya, bến tàu du lịch mùa hè và nhà ga cáp treo. Nếu không muốn leo ngược lên, bạn có thể đi tiếp sang phố Rozhdestvenskaya ngay gần đó.

Strelka, nơi sông Oka gặp sông Volga

Strelka (Стрелка, "mũi tên") là mỏm đất nhọn nơi hai sông hợp lưu. Suốt hơn 80 năm, khu này là cảng sông với kho bãi và cần cẩu, người dân không vào được. Khi chuẩn bị cho World Cup 2018, cảng được dời đi; lúc phá các kho hàng, người ta bất ngờ tìm thấy bên trong những khung sắt chạm hoa văn thuộc gian trưng bày trung tâm của Triển lãm Công nghiệp và Nghệ thuật toàn Nga năm 1896. Các khung sắt ấy được phục hồi thành phòng hoà nhạc và phòng tranh, còn mũi đất trở thành công viên ven sông.

Muốn ngắm Strelka đẹp nhất, hãy lên bờ kè Fedorovsky (набережная Федоровского) ở bờ cao, nơi có tượng nhà văn Gorky thời trẻ. Từ đây bạn thấy trọn hai dòng sông, Nhà thờ Alexander Nevsky màu vàng mái vòm vàng và sân vận động phía xa. Người Nizhny Novgorod tự gọi thành phố của mình là "Thủ đô hoàng hôn" (Столица закатов), và mùa hè có hẳn một lễ hội cùng tên vào các cuối tuần.

Phố Rozhdestvenskaya và phố đi bộ Bolshaya Pokrovskaya

Phố Rozhdestvenskaya (Рождественская улица) chạy dọc chân đồi kremlin, từng là phố buôn bán sầm uất nối với hội chợ. Nơi đây còn khoảng 35 công trình được xếp hạng di tích kiến trúc: nhà cho thuê, ngân hàng, dinh thự thương nhân giàu có, nay phần nhiều là quán bar, nhà hàng, quán cà phê. Viên ngọc của phố là nhà thờ Giáng sinh, quen gọi là nhà thờ Stroganov (Строгановская церковь), xây từ năm 1696 đến 1719 bằng tiền của thương nhân Grigory Stroganov, với lớp hoa văn đá chạm dày đặc như ren.

Từ quảng trường Minin và Pozharsky trước kremlin, phố đi bộ Bolshaya Pokrovskaya (Большая Покровская) dẫn bạn qua những toà nhà cổ, các bức tượng đồng, nghệ sĩ đường phố và tiệm quà. Đừng bỏ qua toà Ngân hàng Nhà nước (Госбанк) trông như một lâu đài trung cổ, xây đầu thế kỷ 20 nhân dịp 300 năm triều Romanov. Đi bộ trọn phố mất khoảng một giờ, và những ngõ quanh quảng trường Gorky còn nhiều nhà gỗ có khung cửa sổ chạm trổ.

Cáp treo qua sông Volga sang thành phố Bor

Cáp treo Nizhny Novgorod (Нижегородская канатная дорога) bắt đầu chở khách ngày 9 tháng 2 năm 2012, nối thành phố với thị trấn Bor ở bờ bên kia sông Volga. Tuyến dài 3.661 m, là một trong những tuyến cáp treo vượt sông dài nhất châu Âu. Mỗi chuyến mất khoảng 12 phút; với người dân Bor, đây là phương tiện đi làm hằng ngày, nhanh hơn nhiều so với đi vòng qua cầu.

Với khách du lịch, cáp treo là cách ngắm toàn cảnh Nizhny Novgorod rẻ và đẹp nhất: kremlin, cầu thang Chkalov, tu viện Pechersky và cả dòng Volga trải dưới chân. Ga đi nằm ở bờ kè Kazanskaya, gần chân cầu thang Chkalov. Cuối tuần và chiều hè có thể phải xếp hàng; vào những ngày gió mạnh, tuyến có thể tạm dừng.

Ăn gì và mua gì ở Nizhny Novgorod

Món ngọt nổi tiếng nhất vùng là bánh gừng Gorodets (городецкий пряник), từ thị trấn Gorodets gần đó. Khác với bánh gừng Tula, bánh Gorodets được phủ kín một lớp đường cứng, vẽ hoa văn; có chiếc nặng tới hàng chục kilôgam để làm quà. Kẹo và sô-cô-la của nhà máy bánh kẹo Sormovo (Сормовская кондитерская фабрика), hoạt động từ năm 1937, cũng là món quà được người Nga ưa chuộng.

Là thành phố sông, Nizhny Novgorod có nhiều món cá: cá tầm sterlet nướng (стерлядь), canh cá ukha (уха) kiểu Volga, cá diếc chiên, bánh bao pelmeni nhân cá. Chợ Kanavinsky (Канавинский рынок), còn gọi là Chợ Trung tâm, bán đủ loại cá sông tươi.

Về đồ thủ công, vùng Nizhny Novgorod là quê hương của sơn Khokhloma (хохлома): bát, thìa, khay gỗ sơn nền đen, vẽ hoa lá đỏ và vàng óng. Khách Việt quen với sơn mài sẽ thấy rất gần gũi, chỉ khác là sắc vàng óng ở đây không phải vàng thật mà có được nhờ lớp bột kim loại phủ dầu rồi nung trong lò. Ngoài ra còn có đồ bạc chạm filigree làng Kazakovo và khăn ren Balakhna. Cửa hàng mỹ nghệ trên phố Bolshaya Pokrovskaya có lựa chọn phong phú nhất.

Gợi ý lịch trình

Nếu bạn thích đi tàu đêm, tuyến tàu du lịch đi Kazan và Ekaterinburg có chặng dừng ở Nizhny Novgorod; xem thêm hành trình tàu Malakhit.

Thời điểm đẹp nhất để đi Nizhny Novgorod

Từ tháng 5 đến tháng 9 là mùa đẹp nhất: tàu du lịch chạy trên sông, bờ kè đông vui, hoàng hôn muộn và lễ hội "Thủ đô hoàng hôn" diễn ra các cuối tuần hè. Tháng 6 và tháng 7 trời sáng đến gần 22 giờ, đủ thời gian cho cả kremlin lẫn cáp treo trong một ngày.

Mùa đông, từ tháng 12 đến tháng 2, kremlin phủ tuyết rất đẹp và khách sạn rẻ hơn, nhưng gió trên bờ sông buốt hơn ở Moscow và ngày ngắn. Đầu tháng 1, thành phố trang hoàng đèn Năm mới khắp các phố đi bộ. Tháng 4 và tháng 11 là mùa giao thời, trời xám và ẩm, ít lý do để chọn.

Lưu ý dành cho du khách Việt

• Tàu Lastochka chạy từ ga Vostochny (Восточный вокзал) ở Moscow; vé ngày lễ và cuối tuần hè hết sớm, nên đặt trước.
• Phần lớn bảo tàng trong kremlin nghỉ thứ Hai; nếu chỉ có một ngày, đừng chọn thứ Hai.
• Cầu thang Chkalov và các sườn dốc quanh kremlin rất mỏi chân với người lớn tuổi; nên đi xuống thay vì leo lên, hoặc dùng taxi.
• Cáp treo có thể tạm dừng khi gió mạnh hoặc bảo trì; kiểm tra trước nếu bạn đã xếp nó vào lịch.
• Vào nhà thờ, nữ che tóc và không mặc váy ngắn, nam bỏ mũ.
• Thẻ ngân hàng nước ngoài không dùng được ở Nga; mang theo tiền mặt rúp cho quầy quà và chợ.
• Bánh gừng Gorodets cỡ lớn dễ vỡ lớp đường phủ; nên mua loại có hộp cứng nếu mang về Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Nơi hai dòng sông dạy ta chậm lại

Nizhny Novgorod không có cung điện của Saint Petersburg hay nhịp hối hả của Moscow. Thành phố có thứ khác: những bậc thang đổ xuống sông, một vòng tường thành để đi bộ thong thả, và những buổi chiều cả thành phố cùng ngồi nhìn mặt trời lặn trên chỗ hai dòng nước gặp nhau. Ở lại đến hoàng hôn, bạn sẽ hiểu vì sao người ta gọi đây là thủ đô của những buổi chiều.

Nếu bạn muốn thêm Nizhny Novgorod vào hành trình Moscow hoặc một tuyến dọc sông Volga, ATN Travel có thể cùng bạn tính nhịp đi, chọn tàu và giờ đến vừa kịp ánh chiều trên Strelka.