Baikal mùa băng: đi tháng mấy, ngắm băng trong và hang băng ở đâu

Cúi xuống mà xem. Dưới đế giày bạn là một tấm kính dày gần một mét, trong đến mức nhìn thấy cả đá cuội dưới đáy, những vết nứt trắng chạy ngoằn ngoèo như tia chớp đông cứng, và từng chồng bọt khí tròn xếp lên nhau như những đồng xu bạc ai bỏ quên. Thỉnh thoảng mặt hồ phát ra một tiếng "ùng" trầm, dài, như có ai gõ trống ở rất xa. Đó là băng đang thở.

Đây là Baikal mùa băng, hồ nước ngọt sâu nhất hành tinh khi nó khoác lên mình bộ áo đẹp nhất trong năm. Mỗi mùa đông, mặt hồ dài hơn 600 km đóng băng gần như trọn vẹn, biến thành một sân băng khổng lồ cho xe chạy, người đi bộ và trượt băng. Bài này giúp bạn chọn đúng tuần để đi, biết tìm băng trong, hang băng, bọt khí ở đâu, và những điều phải tôn trọng khi bước lên mặt hồ.

Mục lục

1. Hồ Baikal đóng băng như thế nào
2. Băng trong, bọt khí và những vết nứt
3. Hang băng và sokui ở Olkhon
4. Đi lại trên mặt hồ: hivus, UAZ và đường băng
5. Những điểm đến chính của Baikal mùa đông
6. Gợi ý lịch trình
7. Thời điểm đẹp nhất để ngắm băng Baikal
8. Lưu ý dành cho du khách Việt
9. Câu hỏi thường gặp
10. Trở về với tiếng băng hát

Hồ Baikal đóng băng như thế nào

Baikal đóng băng muộn hơn mọi hồ khác quanh vùng, vì khối nước khổng lồ phải mất nhiều tháng mới nguội đi. Theo số liệu quan trắc nhiều năm, hồ phủ băng hoàn toàn trung bình từ khoảng ngày 9 tháng 1 và tan vào khoảng ngày 4 tháng 5. Chỉ một đoạn dài 15 đến 20 km ở đầu nguồn sông Angara, ngay cạnh làng Listvyanka, là không bao giờ đóng băng, kể cả trong những đêm âm ba mươi độ. Eo Maloe More (Малое Море, "Biển Nhỏ") giữa đảo Olkhon và đất liền thì đóng sớm nhất, nên cũng là nơi có băng đẹp sớm nhất.

Đến cuối mùa đông, băng ở phần lớn mặt hồ dày khoảng một mét, ở các vịnh nông có chỗ tới 1,5 đến 2 mét. Băng trong suốt nhất khi nó đóng vào những ngày lặng gió, ít tuyết, và gió sau đó thổi sạch tuyết khỏi mặt băng. Năm nào nhiều tuyết, "tấm kính" ấy bị phủ trắng, phải đi tìm những cánh đồng băng sạch. Vì vậy không ai hứa trước được bạn sẽ thấy băng trong ở đúng điểm nào; người dẫn đường giỏi là người theo dõi gió và tuyết từng ngày.

Băng trong, bọt khí và những vết nứt

Bọt khí trong băng Baikal là khí mê-tan từ đáy hồ nổi lên, bị đông cứng lại thành từng cột đĩa trắng xếp chồng. Chúng hiện rõ nhất ở những vùng nước nông, băng trong và không có tuyết, quen thuộc nhất là quanh đảo Ogoy (Огой) trong eo Maloe More, và khu vực gần làng Bolshoe Goloustnoe (Большое Голоустное). Nằm sấp xuống, áp mặt sát băng và che bớt ánh sáng bằng hai tay, bạn sẽ thấy những tầng bọt sâu dần xuống bóng tối, đẹp như một bức tranh sơn mài.

Những đường nứt trắng chạy dài trên mặt băng là dấu vết của băng co lại và giãn ra theo nhiệt độ ngày đêm. Ở nơi các tấm băng lớn ép vào nhau, chúng vỡ ra và dựng đứng thành những bãi băng vụn gọi là toros (торосы), cao 1,5 đến 3 mét, màu xanh ngọc như thuỷ tinh vỡ. Đi giữa bãi toros giống như lạc vào một xưởng pha lê đổ nát. Đẹp, nhưng các mép băng sắc như dao: đi giày cứng, mang găng tay dày và đừng trèo lên tảng nào đang chênh vênh.

Hang băng và sokui ở Olkhon

Cuối thu, trước khi hồ đóng băng, sóng lớn liên tục vỗ vào các vách đá ven bờ. Mỗi lớp nước bắn lên lại đông thành một lớp băng, cứ thế chồng dày dần, tạo nên những khối băng bám đá mà người địa phương gọi là sokui (сокуи). Phía đón gió, có nơi sokui cao tới 20 đến 30 mét. Ở những vách đá có hốc, băng phủ kín miệng hốc thành hang, bên trong treo đầy nhũ băng dài như ống đàn organ.

Những hang băng nổi tiếng nhất nằm quanh mũi Khoboy (мыс Хобой) ở cực bắc đảo Olkhon, mũi Sagan-Khushun (Саган-Хушун, còn gọi là "Ba Anh em") và quanh đảo Ogoy. Ánh nắng xuyên qua lớp băng làm lòng hang sáng lên một màu xanh lơ dịu, và tiếng nói của bạn vang lại trong trẻo lạ thường. Nếu bạn từng chui hang ở vịnh Hạ Long, hãy tưởng tượng những nhũ đá ấy làm bằng băng và trong suốt. Vào hang thì nhớ cúi đầu, không bẻ nhũ băng và không đứng lâu dưới những cột băng lớn khi trời đã ấm.

Đi lại trên mặt hồ: hivus, UAZ và đường băng

Mùa đông, mặt hồ trở thành đường đi. Phương tiện đặc trưng nhất là hivus (хивус), một loại tàu đệm khí chạy được cả trên băng lẫn trên những đoạn nước chưa đóng, rất êm và nhanh. Phổ biến hơn là chiếc xe UAZ-452 mà người Nga gọi thân mật là bukhanka (буханка, "ổ bánh mì") vì dáng tròn trịa của nó: xe gầm cao, máy khoẻ, chở 6 đến 8 người, chạy trên băng như trên đường nhựa.

Xe chỉ được chạy trên băng theo những tuyến đường băng chính thức (ледовая переправа, ledovaya pereprava) do Cục Tình trạng khẩn cấp tỉnh Irkutsk công bố và kiểm tra. Đường băng sang đảo Olkhon chỉ mở khi băng dày trên khoảng 70 cm; năm 2026, đường này mở ngày 19 tháng 2, và có năm chỉ hoạt động trong thời gian rất ngắn. Băng không dày đều: cạnh một tuyến đường an toàn vẫn có thể có khe nứt lớn hoặc vùng băng mỏng. Vì vậy, đừng bao giờ tự lái hay tự đi bộ ra xa bờ; hãy đi với người địa phương chạy đúng vệt đã kiểm.

Những bức ảnh trong bài được chụp trong các chuyến đi mùa đông của đoàn ATN Travel. Kinh nghiệm của chúng tôi là xếp lịch dư ra một ngày cho Olkhon: gió mạnh, bão tuyết hay đường băng tạm đóng có thể làm lệch kế hoạch, và một ngày dự phòng giúp cả đoàn không phải tiếc nuối.

Những điểm đến chính của Baikal mùa đông

Listvyanka (Листвянка) là làng ven hồ gần Irkutsk nhất, đi xe khoảng một giờ. Đây là nơi hợp cho ngày đầu: dạo mặt băng ven bờ, ngồi xe chó kéo, thăm Bảo tàng Hồ học Baikal (Байкальский лимнологический музей) để hiểu vì sao hồ trong đến vậy, và ăn cá omul (омуль) hun khói ở chợ cá. Từ đây có thể đi dọc tuyến đường sắt Vòng quanh Baikal (Кругобайкальская железная дорога), những đoạn vách đá ven tuyến cũng phủ băng rất đẹp.

Đảo Olkhon (Ольхон) là trái tim của Baikal mùa băng. Từ Irkutsk đến làng Khuzhir (Хужир) trên đảo mất khoảng 5 đến 6 giờ, phần cuối đi qua băng khi đường băng mở. Hai ngày ở đây đủ để thăm mũi đá Shamanka, đi một vòng bắc đảo tới mũi Khoboy, ghé đảo Ogoy tìm bọt khí và đi qua những cánh đồng băng trong của Maloe More. Muốn hiểu thêm hồ vào mùa hè, bạn có thể đọc bài Hồ Baikal, hòn ngọc bích Siberia.

Nếu đi vào đầu tháng 3, bạn có thể gặp giải Marathon băng Baikal (Baikal Ice Marathon), cự ly 42,2 km chạy qua mặt hồ từ Listvyanka sang Tankhoy ở bờ bên kia, dự kiến tổ chức ngày 7 tháng 3 năm 2027. Không chạy thì đứng cổ vũ cũng đủ thấy mặt hồ rộng đến mức nào.

Gợi ý lịch trình

Thời điểm đẹp nhất để ngắm băng Baikal

Khoảng thời gian an toàn và đẹp nhất là từ giữa tháng 2 đến khoảng giữa tháng 3. Lúc này băng đã đủ dày cho xe chạy, các đường băng chính thức hoạt động, mặt băng còn trong và ngày đã dài hơn nhiều so với tháng 1. Tháng 2 lạnh hơn, băng trong nhất; đầu tháng 3 nắng ấm hơn, nhiệt độ ban ngày khoảng âm 15 đến 0 độ, dễ chịu cho người lớn tuổi và trẻ em, nhưng cũng đông khách nhất.

Tháng 1 hồ có thể chưa đóng hết, băng còn mỏng, chỉ eo Maloe More là có băng đẹp sớm, nhưng xe chưa được phép qua nhiều nơi. Từ giữa tháng 3 trở đi, bão tuyết và nắng ấm làm băng mờ dần, phủ tuyết và kém chắc; sang tháng 4, việc ra mặt băng bị hạn chế. Nếu chỉ chọn được một tuần, hãy chọn cuối tháng 2.

Lưu ý dành cho du khách Việt

• Mặc ba lớp: giữ nhiệt, lông cừu, áo khoác chắn gió; gió trên mặt hồ làm cảm giác lạnh hơn nhiệt kế nhiều độ.
• Mang đinh bám giày (ледоступы, ledostupy) hoặc mua tại Irkutsk: băng trong trơn hơn sàn đá hoa.
• Kính râm là bắt buộc, băng và tuyết phản chiếu nắng rất mạnh; thêm kem chống nắng và son dưỡng.
• Pin điện thoại và máy ảnh hết rất nhanh ngoài trời lạnh: để trong túi áo trong, mang pin dự phòng.
• Không tự ra mặt băng xa bờ, không đi theo vết xe lạ; chỉ đi theo người dẫn đường địa phương.
• Trên đảo Olkhon nhà vệ sinh và sóng điện thoại hạn chế, nên chuẩn bị khăn giấy, nước và đồ ăn nhẹ cho cả ngày.
• Tiền mặt rúp cần cho chợ và quán nhỏ ở Listvyanka, Khuzhir; thẻ ngân hàng nước ngoài không dùng được ở Nga.

Câu hỏi thường gặp

Trở về với tiếng băng hát

Nhiều người đến Baikal mùa đông vì những tấm ảnh băng xanh trên mạng, nhưng thứ họ mang về lại là âm thanh: tiếng băng nứt vang trầm giữa đêm, tiếng gió rít qua mũi Khoboy, tiếng cười của cả đoàn khi trượt ngã trên mặt kính. Hồ Baikal không chiều lòng ai, mỗi năm băng một khác, mỗi tuần một khác. Chính điều đó làm chuyến đi trở nên có thật: bạn không xem lại một tấm ảnh, bạn gặp một mùa băng của riêng mình.

Nếu bạn đang tính một mùa đông ở Siberia cho gia đình hay cho đoàn, ATN Travel sẵn lòng cùng bạn chọn đúng tuần, đúng điểm và chừa đủ ngày dự phòng cho hồ.