Mùa đông Nga cho đoàn khách Việt: trang phục, sức khoẻ và lịch trình ngắn ngày

Bước ra khỏi cửa khách sạn lúc mười giờ sáng. Trời mới sáng hẳn, không khí khô và trong đến mức hít vào nghe buốt ở sống mũi, tuyết dưới giày kêu lạo xạo như ai đang bóp một túi đường. Mười phút sau, cả đoàn ngồi trong quán trà ấm, má ai cũng đỏ, kính ai cũng mờ, và người lớn tuổi nhất đoàn bảo: "Lạnh thật, nhưng sướng."

Mùa đông Nga đúng là như vậy: lạnh là thật, nhưng ấm cũng là thật. Với khách Việt quen cái rét ẩm của Hà Nội hay cái lạnh vài độ của Sa Pa, mùa đông Nga không đáng sợ như tưởng tượng, miễn là cả đoàn mặc đúng, đi đúng và xếp lịch theo ngày ngắn. Bài này gom lại khuyến cáo của cơ quan khí tượng, y tế Nga và kinh nghiệm hướng dẫn viên Moscow: trang phục, sức khoẻ, cách đi trên băng và ba lịch trình ngắn ngày.

Mục lục

1. Mùa đông Nga lạnh đến đâu: con số và cảm giác thật
2. Trang phục mùa đông Nga: mặc như "củ bắp cải"
3. Giày chống trơn và cách đi trên băng
4. Sức khoẻ mùa đông Nga: lạnh ngoài trời, khô trong nhà
5. Nhịp một ngày cho đoàn: ngày ngắn, nghỉ ấm
6. Những trải nghiệm chỉ mùa đông Moscow mới có
7. Gợi ý lịch trình ngắn ngày mùa đông
8. Thời điểm đẹp nhất trong mùa đông Nga
9. Lưu ý dành cho du khách Việt
10. Câu hỏi thường gặp
11. Lạnh là thật, ấm cũng là thật

Mùa đông Nga lạnh đến đâu: con số và cảm giác thật

Theo chuẩn khí hậu 1991–2020 của trạm VDNKh, nhiệt độ trung bình ở Moscow là −4,4 °C vào tháng 12, −6,2 °C vào tháng 1 và −5,9 °C vào tháng 2. Nghe khá hiền, nhưng tháng 1 và tháng 2 không hiếm những đợt −15 đến −30 °C. Đầu mùa lại hay tan băng, vỉa hè lép nhép rồi qua đêm đóng thành băng. Câu hỏi đúng vì vậy là "tuần mình đi rơi vào kiểu thời tiết nào".

St. Petersburg ít lạnh sâu hơn nhưng khó chịu theo kiểu khác. Thành phố nằm sát vịnh Phần Lan, độ ẩm mùa đông lên tới 80–96 %, gió theo các đợt xoáy thuận có lúc rất mạnh, tuyết hay chuyển thành tuyết ướt. Cái lạnh ẩm ấy gần với rét Hà Nội hơn, chỉ là sâu hơn chục độ. Vì thế −3 °C có gió bên sông Neva có thể buốt hơn −10 °C nắng khô ở Moscow.

Điều thứ hai cần biết là ngày rất ngắn. Ngày 22 tháng 12, Moscow chỉ có khoảng 7 giờ sáng; quanh Giáng sinh mặt trời mọc lúc gần 9 giờ và lặn lúc gần 16 giờ. St. Petersburg còn ngắn hơn, chưa tới 6 giờ. Bù lại, phố lên đèn rất sớm, nên bốn giờ chiều là lúc đẹp nhất để dạo.

Trang phục mùa đông Nga: mặc như "củ bắp cải"

Hướng dẫn viên Moscow có một câu nhắc khách: "Hãy như củ bắp cải", tức là nhiều lớp mỏng chồng lên nhau. Cơ quan giám sát y tế Nga (Роспотребнадзор, Rospotrebnadzor) cũng khuyên đúng như vậy: mặc rộng, nhiều lớp, vì lớp không khí kẹp giữa các lớp áo mới là thứ giữ ấm. Ba áo mỏng thường ấm hơn một áo len thật dày, lại dễ cởi bớt khi vào bảo tàng; đồ bó sát thì ép mất lớp không khí ấy.

Công thức gọn cho một ngày tham quan có ba lớp. Lớp trong là bộ đồ giữ nhiệt (термобельё, termobelyo) cả áo lẫn quần. Lớp giữa là áo nỉ, áo len mỏng hoặc áo lông cừu. Lớp ngoài là áo khoác dài qua hông, có mũ, chắn gió: rất lạnh thì áo lông vũ, lạnh vừa thì áo bông tổng hợp. Quần cũng cần lớp giữ nhiệt bên trong.

Những chỗ hở mới là chỗ mất nhiệt nhanh nhất: tai, má, mũi, cằm và các đầu ngón. Mũ phải che kín tai; hướng dẫn viên hay khuyên dùng mũ trùm kín dạng balaclava, vì mũ trùm của áo khoác làm khó nghe thuyết minh. Khăn nên dệt dày, không đan lỗ to. Găng tay liền ngón (варежки, varezhki) ấm hơn găng xỏ ngón; ai chụp ảnh nhiều nên mang thêm găng mỏng đầu ngón cảm ứng để đi bên trong.

• Hai đôi tất, trong mỏng, ngoài len; giày rộng hơn bình thường nửa cỡ để không bó chân.
• Miếng dán giữ nhiệt cho tay và giày, loại giữ ấm tới khoảng 7 giờ, bán ở cửa hàng thể thao.
• Bình giữ nhiệt nhỏ: cốc trà mua dọc đường nguội trong khoảng năm phút.
• Son dưỡng dạng thỏi, kem chống lạnh, kem chống nắng và kính râm khi trời nắng trên tuyết.

Giày chống trơn và cách đi trên băng

Nếu phải chọn một thứ duy nhất để đầu tư, hãy chọn giày. Bộ Tình trạng khẩn cấp Nga (МЧС, MChS) khuyên đế giày không phẳng lì, không quá cứng, tốt nhất là không có gót; đế dày còn giúp chân cách xa mặt đất lạnh. Giày có màng chống thấm hợp với công viên, tu viện nhiều tuyết; giày vải lưới, giày da đế bằng và mọi loại gót cao nên để ở nhà.

Đi trên băng là một kỹ năng: hãy đặt cả bàn chân xuống một lượt, đầu gối hơi chùng, bước ngắn như trượt tuyết, hai tay để tự do và không đút túi. Cẩn thận nhất là chỗ có lớp tuyết mỏng phủ trên băng, bậc thang và lúc bước xuống xe buýt; ai mặc áo khoác dài nên vén vạt lên khi xuống bậc. Với người lớn tuổi, một chiếc gậy đầu cao su là lựa chọn khôn ngoan chứ không phải chuyện ngại ngùng. Và đừng vừa đi vừa nhìn điện thoại.

Sức khoẻ mùa đông Nga: lạnh ngoài trời, khô trong nhà

Ít ai nghĩ rằng điều làm khách Việt mệt nhất ở Nga mùa đông lại diễn ra trong nhà. Khách sạn, bảo tàng, xe buýt đều sưởi rất ấm, quy chuẩn cho phòng ở mùa lạnh là 18–24 °C, nên chênh lệch với ngoài trời có thể tới ba mươi độ. Hệ thống sưởi làm độ ẩm trong phòng có lúc xuống còn 20–30 %, trong khi mức dễ chịu là khoảng 30–45 %. Hệ quả là khô mũi, rát họng, cay mắt, nẻ da và dễ cảm hơn.

Cách đối phó khá đơn giản. Uống nước đều cả ngày, mang kẹo ngậm, nước muối xịt mũi, kem dưỡng; trong phòng có thể phơi khăn ướt hoặc xin lễ tân máy tạo ẩm. Vào trong nhà thì cởi bớt áo khoác ngay, đừng để mồ hôi thấm lớp trong rồi lại ra gió. Và ăn no trước khi ra ngoài.

Rượu là cái bẫy quen thuộc: một ngụm vodka cho cảm giác ấm rất nhanh, nhưng khuyến cáo y tế Nga gọi đó là ấm ảo, vì rượu làm rối khả năng điều hoà thân nhiệt. Khi đang tham quan, hãy chọn trà nóng hoặc sbiten (сбитень, đồ uống mật ong và gia vị).

Nhận biết và xử lý tê cóng

Dấu hiệu sớm của tê cóng là một mảng da trắng bệch hoặc tái, mất cảm giác ở má, mũi, vành tai, đầu ngón. Hãy để mắt đến mặt người đi cạnh, vì chính mình thường không thấy. Theo hướng dẫn của Bộ Tình trạng khẩn cấp Nga, việc đầu tiên là đưa người đó vào nơi ấm, ủ chỗ bị lạnh bằng khăn, áo hoặc vật cách nhiệt, cho uống nước ấm và gọi cấp cứu khi cần. Tuyệt đối không chà xát bằng tuyết, không xoa bóp mạnh, không hơ lửa hay ngâm nước nóng, không cho uống cà phê hay rượu.

Thông tin trong bài chỉ để tham khảo, không thay cho lời khuyên của bác sĩ. Người có bệnh tim mạch, huyết áp, hen suyễn hay bệnh mạn tính nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi, mang đủ thuốc trong hành lý xách tay kèm đơn thuốc, và mua bảo hiểm du lịch có quyền lợi y tế tại Nga.

Nhịp một ngày cho đoàn: ngày ngắn, nghỉ ấm

Lịch trình mùa đông không thể chép nguyên từ mùa hè. Với khoảng bảy tiếng có nắng, các điểm ngoài trời nên dồn vào khung từ khoảng 10 giờ đến 15 giờ, còn bảo tàng, nhà hát, bữa tối và đi dạo phố đèn thì để dành cho buổi chiều tối. Điện Kremlin, Kho vũ khí (Оружейная палата, Oruzheynaya palata), bảo tàng, nhà hát và nhà hàng là những "điểm sưởi" tự nhiên trong ngày.

Trong các đoàn mùa đông ATN Travel điều hành, chúng tôi thường chia chặng ngoài trời thành những quãng ngắn, đan xen một quán trà, một trung tâm thương mại hay một bảo tàng nhỏ để cả đoàn được ấm lại. Xe đón sát cửa, giờ xuất phát sáng muộn hơn mùa hè, và mỗi ngày chừa khoảng trống cho người mệt về sớm. Trẻ nhỏ chỉ nên ở ngoài trời khoảng một giờ mỗi chặng, và ai thấy lạnh hãy nói ngay với hướng dẫn viên.

Những trải nghiệm chỉ mùa đông Moscow mới có

Mùa đông là lúc Moscow chịu chơi nhất. Chương trình "Mùa đông ở Moscow" (Зима в Москве, Zima v Moskve) mỗi năm gom hơn 400 điểm với khoảng 800 sự kiện, trong đó lễ hội "Hành trình vào Giáng sinh" (Путешествие в Рождество, Puteshestvie v Rozhdestvo) mùa vừa rồi kéo dài từ 12 tháng 12 đến 11 tháng 1 trên 35 điểm khắp thành phố. Các quảng trường thành chợ phiên với gian hàng gỗ, vòng quay ngựa gỗ, bánh gừng pryanik (пряник) và trà nóng, rộn ràng như chợ hoa ngày Tết ở nhà; đèn trang trí thường giữ tới gần cuối mùa.

Sân băng là thứ nên thử ít nhất một lần. Sân ở VDNKh là sân lớn nhất thành phố, hơn 5.000 người có thể trượt cùng lúc; sân cạnh GUM trên Quảng trường Đỏ (ГУМ-каток, GUM-katok) mở hằng ngày từ 9:00 đến 23:30 theo từng suất; còn ở Kolomenskoye có đường băng chạy dọc sông Moskva dài gần 2 km. Ai không trượt có thể ngồi xe trượt ngựa ở Kolomenskoye, đi du thuyền giữa sông băng buổi tối, hoặc chọn trải nghiệm trong nhà mà Văn phòng du lịch Moscow gợi ý cho đoàn: buổi trà kiểu Moscow dạng nhập vai, tham quan hậu trường Nhà hát Bolshoi. Cuối tháng 2 còn có lễ tiễn mùa đông Maslenitsa (Масленица) với bánh blini và những đoàn rước hình nộm Maslenitsa khổng lồ, điểm chính ở VDNKh.

Nếu đoàn muốn mùa đông "đậm" hơn Moscow, có thể nối thêm Murmansk săn cực quang, hồ Baikal mùa băng cuối đông, hoặc thăm nhà Ông già Tuyết Nga ở Veliky Ustyug.

Gợi ý lịch trình ngắn ngày mùa đông

Muốn đi thong thả hơn, bạn có thể tham khảo tour Moscow – Saint Petersburg 8 ngày.

Thời điểm đẹp nhất trong mùa đông Nga

Cuối tháng 11, đầu tháng 12 giá còn mềm, phố bắt đầu lên đèn, nhưng tuyết chưa chắc đã phủ và hay ẩm ướt. Giữa tháng 12 đến giữa tháng 1 là cao điểm lễ hội, đẹp nhất và đông nhất: kỳ nghỉ Tết Dương lịch của Nga năm nay kéo dài từ 31.12.2026 đến 10.01.2027, khách sạn và vé tàu cần đặt sớm. Tháng 1 và tháng 2 là mùa đông "chuẩn" nhất với tuyết dày và nắng khô, đi kèm những đợt lạnh sâu. Sang tháng 3, tuyết tan, phố lép nhép.

Với đoàn khách Việt, hai khung dễ chịu nhất thường là nửa cuối tháng 12, trước kỳ nghỉ của người Nga, và tháng 2 sau Tết Nguyên đán, khi phố còn đèn mà giá đã dịu.

Lưu ý dành cho du khách Việt

• Xem dự báo thời tiết theo từng ngày trước khi ra khỏi khách sạn và mặc theo đó, không theo nhiệt độ trung bình.
• Pin điện thoại tụt rất nhanh khi lạnh: giữ máy trong túi áo trong, mang sạc dự phòng.
• Vào nhà thờ, tu viện Chính thống giáo: nữ trùm khăn, mặc váy quá gối hoặc quần dài kín đáo; nam bỏ mũ.
• Gửi áo khoác ở phòng gửi đồ (гардероб, garderob) là bắt buộc ở hầu hết bảo tàng và nhà hát, nên mặc lớp trong gọn gàng.
• Từ 15.10.2026 đến hết 15.10.2027, công dân Việt Nam được nhập cảnh Nga không cần thị thực, lưu trú tối đa 30 ngày; xem chi tiết ở bài về miễn thị thực.

Câu hỏi thường gặp

Lạnh là thật, ấm cũng là thật

Có một điều lạ mà khách Việt nào đi Nga mùa đông cũng kể lại: về nhà rồi mới thấy nhớ cái lạnh. Nhớ tiếng tuyết lạo xạo dưới giày, ánh đèn bốn giờ chiều trên phố, ly trà nóng cầm bằng cả hai tay sau một chặng đi bộ. Cái lạnh ấy chỉ cần được chuẩn bị: áo đủ lớp, giày đế tốt, lịch trình biết nghỉ đúng lúc.

Mùa đông Nga hợp nhất với những đoàn đi cùng nhau, vì niềm vui của nó là niềm vui chung: cùng chao đảo trên sân băng, cùng cười vì kính mờ, cùng chia nhau gói bánh pryanik còn ấm. Nếu đoàn của bạn đang tính một chuyến như vậy, ATN Travel sẵn lòng cùng bạn xếp nhịp ngày cho vừa sức từng người, để lạnh chỉ còn là một phần của kỷ niệm.